Przeszkody zawarcia małżeństwa w świetle polskich przepisów prawnych

W polskim systemie prawnym przepisy dotyczące zawarcia małżeństwa zostały uregulowane w Dziale I ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Znamiennym jest, aby małżeństwo mogło zostać zawarte, między dwiema osobami nie mogą zaistnieć tzw. przeszkody małżeństwa tj. okoliczności rzeczowe oraz cechy osobiste uniemożliwiające jego zawarcie. W sytuacji jednak, gdy dojdzie do zawarcia małżeństwa pomimo zaistnienia tychże przeszkód, będą one stanowić podstawę żądania unieważnienia małżeństwa.

Przeszkoda wieku

Małżeństwa nie może zawrzeć osoba, która nie ukończyła osiemnastu lat. Aczkolwiek ustawodawca wprowadził jeden wyjątek od tej zasady. Mianowicie w przypadku, gdy kobieta ukończyła szesnaście lat, sąd opiekuńczy z ważnych powodów (dla przykładu: gdy kobieta spodziewa się dziecka) i gdy z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny, może zezwolić na zawarcie małżeństwa przez tę kobietę. Na skutek zawarcia małżeństwa, kobieta osiągnie pełną zdolność do czynności prawnych, której nie straci w wyniku jego ustania.

Wskazać należy, iż w sytuacji, gdy małżeństwo zawarł mężczyzna, który nie ukończył osiemnastu lat oraz kobieta, która nie ukończyła szesnastu lat albo zawarła związek małżeński bez zezwolenia wydanego przez Sąd po ukończeniu szesnastu lat, ale przed ukończeniem osiemnastu lat, każdy z małżonków oraz prokurator może żądać unieważnienia małżeństwa. Jednakże znamiennym jest, iż jeżeli przed wytoczeniem powództwa małżonek osiągnie przypisany prawnie wiek, to nie można unieważnić małżeństwa z powołaniem się na przeszkodę wieku. Pamiętać również należy, iż jeżeli w trakcie trwania małżeństwa zawartego pomimo nie dopełnienia przesłanki wieku, kobieta zaszła w ciąże, jej małżonek nie może żądać unieważnienia małżeństwa z powołaniem na tę przeszkodę.

Przeszkoda ubezwłasnowolnienia

Bezwzględnie nie może zawrzeć małżeństwa osoba całkowicie ubezwłasnowolniona. Zakaz ten obejmuje wyłącznie osoby, które w chwili zawierania małżeństwa posiadają status osoby ubezwłasnowolnionej całkowicie. Nie dotyczy on natomiast osób częściowo ubezwłasnowolnionych.

Z pozwem o unieważnienia małżeństwa z powodu ubezwłasnowolnienia całkowitego może wystąpić każdy z małżonków oraz prokurator. Małżonek całkowicie ubezwłasnowolniony może działać samodzielnie albo przez opiekuna.

Pamiętać należy, iż w sytuacji, gdy małżeństwo zawarła osoba całkowicie ubezwłasnowolniona, a w trakcie trwania małżeństwa doszło do uchylenia ubezwłasnowolnienia całkowitego, to unieważnienia małżeństwa z powołaniem się na tę przeszkodę nie jest dopuszczalne.

Przeszkoda choroby psychicznej lub niedorozwoju umysłowego

W związek małżeński nie może wstąpić osoba dotknięta niedorozwojem umysłowym lub chorobą psychiczną. W przypadku jednak, gdy stan umysłu lub zdrowia takiej osoby nie zagraża małżeństwu, jak również zdrowiu przyszłego potomstwa oraz gdy osoba ta nie jest całkowicie ubezwłasnowolniona, sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa przez tę osobę.

Z pozwem o unieważnienie małżeństwa zawartego pomimo istnienia tej przeszkody może wystąpić każdy z małżonków oraz prokurator w każdym momencie. Jedynym wyjątkiem od tej zasady jest ustanie choroby psychicznej. Po jej ustaniu unieważnienie małżeństwa z powołaniem się na tę przeszkodę jest niemożliwe.

Przeszkoda pozostawania w związku małżeńskim

Jedną z podstawowych zasad obowiązujących w polskim prawie małżeńskim jest zasada monogamii, tj. pozostawania w związku małżeńskim tylko z jedną osobą na raz. W związku z powyższym ustawodawca wprowadził zakaz zawierania małżeństw przez osoby pozostające już w związku małżeńskim.

W przeciwieństwie do wcześniejszych przeszkód do zawarcia małżeństwa, unieważnienia małżeństwa z powodu pozostawania przez jednego z małżonków w poprzednim związku małżeńskim może żądać, poza każdym z małżonków i prokuratorem, również każdy kto ma w tym interes prawny np. dzieci z każdego z małżeństw bigamisty.

Pamiętać należy, iż nie można unieważnić małżeństwa z powołaniem się na tę przeszkodę, w sytuacji, gdy poprzednie małżeństwo ustało albo zostało unieważnione, z zastrzeżeniem że ustanie tego małżeństwa nie nastąpiło przez śmierć bigamisty.

Przeszkoda pokrewieństwa i powinowactwa

Kolejną z przeszkód zawarcia małżeństwa jest pokrewieństwo w linii prostej, bycie rodzeństwem oraz powinowactwo w linii prostej. Istotnym jednakże jest, iż sąd z ważnych powodów może zezwolić na zawarcie małżeństwa miedzy powinowatymi.

Unieważnienia małżeństwa z powodu istnienie pokrewieństwa i powinowactwa między małżonkami może żądać, poza każdym z małżonków i prokuratorem, każdy kto ma w tym interes prawny.

Przeszkoda przysposobienia

Nie mogą wstąpić w związek małżeński przysposabiający i przysposobiony, gdyż zgodnie z prawem przysposobionego traktuje się jako dziecko przysposabiającego. Nie ma przy tym znaczenia czy przysposobienie jest pełne czy niepełne.

Unieważnienia małżeństwa z powodu łączącego małżonków stosunku przysposobienia może żądać każdy z nich oraz prokurator.

Jeżeli stosunek przysposobienia ustał w trakcie trwania małżeństwa, nie można unieważnić małżeństwa z powołaniem się na tę przeszkodę.

 

Autor: Lidia Makarewicz


Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych przez Fundację Togatus Pro Bono w celu korzystania z usługi „Newsletter”. Oświadczam, że zapoznałem/am się z pouczeniem dotyczącym prawa dostępu do treści moich danych i możliwości ich poprawiania. Jestem świadom/a, iż moja zgoda może być odwołana w każdym czasie, co skutkować będzie usunięciem moich danych osobowych z bazy danych Fundacji. Pełny tekst polityki prywatności oraz Regulamin.

FreshMail.pl